Wat minister Tak niet lukt, krijgt minister Samuel van Houten van Binnenlandse Zaken in 1896 wel voor elkaar. Hij maakt een nieuwe Kieswet. Bijna 150 pagina’s heeft hij nodig om de wet om te schrijven. Veel meer Nederlandse mannen mogen nu stemmen: 577.000 in plaats van 302.000. Maar de regels zijn ingewikkeld. Heb je een goed salaris, een eigen woning, spaargeld of een eigen bedrijf? Dan mag je stemmen. Wie weinig verdient kan niet stemmen. Gewone arbeiders zien de nieuwe wet als een slap aftreksel van het idee van Tak. Ze zijn vooral boos dat Samuel van Houten, die eerder voor hen opkwam, hen nu buitensluit.

Jan Protest’: “Dat vervloekte ontwerp van Van Houten, dat aan zoovele duizenden en duizenden arbeiders 't kiesrecht weigert, die, niet door hun schuld, maar alleen door de schuld der maatschappij onmachtig zijn aan de door Van Houten gestelde eischen te voldoen.”

Gesprek tusschen Jan Protest, Piet Regt en Klaas Kreeft, 1896
Een prent van een man in pak met hoge hoed die tegen een arbeider praat

De minister van Binnenlandse Zaken legt een arbeider wat hij moet doen om kiesrecht te krijgen. | Prent, tekenaar onbekend, 1900/1925. Bron: IISG

Hoe werkt het stemmen? Vanaf dit jaar krijgt een kiezer geen stembrief thuisgestuurd, maar moet hij naar het stembureau. Daar moet hij zijn oproepkaart inleveren. Hij krijgt een stemformulier en gaat aan een afgeschermde tafel staan. Daarop maakt hij het vakje achter de naam van zijn favoriete kandidaat met potlood zwart en levert het formulier in.

Een prent met arbeiders die protesteren omdat zij niet mogen stemmen

Niet iedereen is tevreden met Van Houtens kieswet. “Zijn wij misdadigers? Idioten? Zijn wij geen Nederlanders?” vragen gewone arbeiders zich af. Waarom mogen we eigenlijk niet stemmen? | Prent, P. Bink, 1901. Bron: IISG

Samuel van Houten: “Indien het eenmaal lukt, wat ik mogelijk reken, om de armoede geheel te onderdrukken, dan zullen wij ook onder de werking van dit stelsel algemeen kiesrecht hebben.”

Algemeen Handelsblad, 12-9-1896

Een prent van een man die algemeen kiesrecht op een bord schrijft

Hoe je het ook wendt of keert, vindt tekenaar Albert Hahn, het enige kiesrecht dat eerlijk is voor iedereen, is algemeen kiesrecht. Hahn maakt veel prenten en affiches met deze boodschap. | Prent, Albert Hahn, 1911. Bron: IISG