‘Meer vrouwen in de politiek, het kan dus wel’

Devika Partiman

Dat stemmen belangrijk is, hoef je Devika Partiman niet te vertellen. De dertigjarige activiste is initiatiefnemer van de campagne 'Stem op een Vrouw’. Het doel is om meer vrouwen in de politiek te krijgen. Volgend jaar gaat de stichting van Devika voor het eerst internationaal. “Een Europees Parlement dat binnen twee verkiezingen voor de helft uit vrouwen bestaat, daar durf ik over te dromen.”

De eerste keren dat ze stemde was niet op een vrouw, vertelt Devika. “Ik weet alleen nog dat ik mijn stem baseerde op een gevoel: ‘Deze man lijkt me wel aardig’. Zo heb ik ooit een keer op Wouter Bos gestemd en een keer op Jan Marijnissen. Mannelijke lijsttrekkers die zichtbaar waren.”

Stem niet op de eerste vrouw
Daarna stemde ze op de eerste vrouw op de kieslijst, al weet ze nu dat stemmen op de eerste vrouw vaak niet zorgt voor meer vrouwen in de politiek. Bij grotere partijen komt die vrouw vanwege haar hoge positie op de lijst namelijk toch wel binnen. “Stemmen op de eerste vrouw is alleen strategisch bij een kleine partij, en alleen als die bovendien waarschijnlijk niet zoveel zetels zal halen. Bijvoorbeeld als bij een kleine partij de eerste vrouw op de vierde plaats staat en als verwacht wordt dat deze partij twee of drie zetels haalt. Dan heeft het zin, anders echt niet.”

Devika kreeg het idee voor Stem op een Vrouw toen ze in december 2016 bij een bezoek aan een museum in Suriname flyers zag liggen. “Daar stond op: ‘Stem op een vrouw.” Met de uitleg: vrouwen vormen de helft van de samenleving, maar dat zie je niet terug in het parlement.’ Ze hadden een goed verhaal. Ik werkte toentertijd bij een campagnebureau en dacht: ja, goede tekst, goed idee. Drie maanden daarna waren bij ons de verkiezingen, in 2017.”

Campagne
Devika vormde een groepje met meer enthousiastelingen om het idee ook in Nederland vorm te geven. “We wilden geen stemadvies uitbrengen op individuele politici, en kozen de boodschap: stem op een lager geplaatste vrouw.” Kandidaten lager op de lijst hebben vaak een voorkeurstem nodig. Als je een voorkeurstem uitbrengt op een vrouw, kan dat van grote invloed zijn. Bij sommige verkiezingen kunnen peilingen een hulpmiddel zijn. Stel dat een partij volgens de peilingen twaalf zetels krijgt, dan heeft het zin je stem uit te brengen op een vrouw die buiten die eerste twaalf kandidaten valt. Als de twaalfde een man is, maar de vrouw meer voorkeurstemmen krijgt, komt ze  toch - in plaats van die man - in de Kamer.

Het kán dus wel
Het werkte: in 2017 kwamen drie vrouwen met voorkeursstemmen in de Tweede Kamer. Een historische winst; in de geschiedenis was dit nog nooit eerder gebeurd. Lilianne Ploumen (PvdA) had het volgens Devika sowieso wel gehaald, vanwege haar grote bekendheid. “Maar er zijn ook vrouwen in de Tweede Kamer gekomen die het anders niet hadden gered. Het kán dus wel. Echt gaaf. Lisa Westerveld heeft denk ik baat gehad bij onze actie en Isabelle Diks van GroenLinks zei meteen zelf op de radio: dit is dankzij Stem op een Vrouw. Zij is nog steeds superenthousiast, heeft ook geen moment getwijfeld of ze eigenlijk wel de Kamer in wilde.” 

Voor de man die door Diks’ voorkeursstemmen niet in de Kamer kwam, Paul Smeulders, was het minder leuk. “Maar hij reageerde zelf heel chique en heeft gezegd dat het voor hem dan vervelend was, maar dat de democratie nou eenmaal zo werkt. ‘Er moeten ook meer vrouwen komen, de kiezer heeft gekozen.’ Toen Kamerlid Linda Voortman vertrok, kwam Paul alsnog in de Kamer. Dus eind goed, al goed voor Paul.”

Gemeenteraad
De stichting heeft sindsdien meer successen geboekt; SoeV voerde bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 ook campagne, waarna alleen al in de grootste gemeenten 75 vrouwen dankzij voorkeurstemmen werden verkozen. In datzelfde jaar zijn ze gestart met het organiseren trainingsdagen en verkiezingsdebatten voor vrouwelijke kandidaten.

Regelmatig krijgt Devika het verwijt dat ze niet mag klagen over het lage aantal vrouwelijke politici, zolang ze zelf niet bereid is politica te worden. “Op den duur is dat zeker een optie, ik heb overwogen me voor Europa verkiesbaar te stellen. Maar mijn doel is groter. Als ík politicus word, is het over met mijn betrokkenheid bij de stichting. Terwijl ik met die stichting kan zorgen dat er tientallen vrouwen de politiek in gaan. Dat lijkt me waardevoller dan maar één vrouw erbij.”

Toekomstmuziek
Hopelijk maakt de stichting zichzelf uiteindelijk overbodig, vertelt Devika. “Ik wil niet de rest van mijn leven stemcampagnes voeren. Pas als partijen de verkiesbare plekken 50/50 verdelen en een bredere, meer diverse kieslijst samenstellen, verandert er echt iets.” Dat het leeft, scheelt al. “Net als in de economie: als mensen iets willen, is het te koop. Dat is in de politiek ook zo; politieke partijen kunnen nou eenmaal niet om de stemmer heen.”

Adviesbureau
Alleen jongerenafdelingen van politieke partijen hebben de stichting tot nog toe benaderd om mee te denken. “De politieke partijen zelf hebben zich nog niet bij ons gemeld, terwijl we inmiddels echt wel kennis van zaken hebben. Hopelijk gaat dat nog gebeuren. Je merkt dat partijen het proces om hun interne cultuur te veranderen spannend vinden. Maar dat is niet nodig. We komen echt niet langs om de boel af te zeiken, maar om te helpen de politiek beter te maken. Niet alleen door meer vrouwen op de kieslijst, maar ook door een cultuurverandering, waardoor een leven in de politiek bijvoorbeeld te combineren is met een gezin. In de politiek moet ruimte zijn om je op je plek te voelen.”

Europees Parlement
Nadat Stem op een Vrouw twee jaar helemaal zonder fondsen de boel draaiende heeft gehouden, wordt 2019 anders. “We krijgen voor het eerst subsidie en dat betekent dat we voor de EU-verkiezingen ook campagne in het buitenland kunnen voeren. Onze stemtactiek wordt daar nog nergens verkondigd; ik hoop dat onze boodschap de rest van Europa insijpelt. Het Europees Parlement doet het wat vrouwen betreft nu al beter dan Nederland. Je kunt daarom sneller naar die 50/50-verhouding. Een Europees Parlement dat binnen twee verkiezingen voor de helft uit vrouwen bestaat, daar durf ik over te dromen.”

Mijn stem
Wil jij jouw bijzondere, grappige of memorabele stemverhaal delen? Je wordt geïnterviewd en gaat op de foto in het Tweede Kamergebouw. Doe je mee? Mail naar mijnstem@tweedekamer.nl.