Lees meer over het algemeen kiesrecht

Beeld bij lees meer over het algemeen kiesrecht

Ben je enthousiast geworden en wil je meer lezen over (de ontwikkeling van) het algemeen kiesrecht in Nederland? Hier vind je een overzicht van interessante literatuur. Zelf een aanvulling op de lijst? Mail jouw suggesties naar 100jaarkiesrecht@tweedekamer.nl.

ProDemos: brochure algemeen kiesrecht

H. Ramkema, Hoe kwam het algemeen kiesrecht tot stand?, Den Haag 2017.

In de jaren 2017/19 is het honderd jaar geleden dat het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen is ingevoerd. Dat is bepaald niet zonder slag of stoot gegaan. De grondwet van 1848, die de basis legde voor ons politieke bestel, kende het kiesrecht slechts toe aan een beperkte groep mannen. In de loop van de negentiende eeuw nam het aantal kiezers gestaag toe, maar het zou tot 1917/19 duren alvorens we van algemeen kiesrecht kunnen spreken. Hoe verliep de uitbreiding van het kiesrecht? Wie hebben zich daarvoor ingezet? In de brochure Hoe kwam het algemeen kiesrecht tot stand? volgen we de weg van beperkt naar algemeen kiesrecht.

Nieuwe kiezers, nieuwe kansen. Honderd jaar algemeen kiesrecht

H. Reiding, A. van Kessel, et al., Nieuwe kiezers, nieuwe kansen. Honderd jaar algemeen kiesrecht, Nijmegen/Den Haag 2017.

Sinds de invoering van het actief kiesrecht voor alle mannen boven de 25 jaar – dit jaar precies een eeuw geleden – werd het electoraat meermalen uitgebreid. Zo kregen vrouwen het stemrecht (1919) en werd de kiesgerechtigde leeftijd stapsgewijs verlaagd naar 18 jaar. Ook de naoorlogse dekolonisatie, de Europese integratie en de komst van gastarbeiders leverden nieuwe categorieën kiezers op.

De brochure ‘Nieuwe kiezers, nieuwe kansen. Honderd jaar algemeen kiesrecht’ – verzorgd door het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, de afdeling Politieke Geschiedenis van de Radboud Universiteit, de Kiesraad en ProDemos – gaat over deze nieuwe groepen kiezers. In een reeks bijdragen onderzoeken elf historici hoe de politiek nieuwe kiezersgroepen naar de stembus heeft proberen te krijgen. Download hier de brochure.


Boek over invoering algemeen kiesrecht

A.W. Heringa, J. Schinkelshoek (red.), De stembus. Honderd jaar kiesrecht en evenredige vertegenwoordiging 1917-2017, Amsterdam 2017.

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat het algemeen kiesrecht voor mannen werd ingevoerd. Twee jaar later werd dit kiesrecht uitgebreid tot vrouwen. In deze bundel wordt teruggeblikt op wat een eeuw geleden tot stand kwam, waarbij onder meer de gevolgen in kaart worden gebracht en de voor- en nadelen worden afgewogen. Dat gebeurt door een keur aan wetenschappers, verbonden aan de Universiteit van Maastricht, de Radboud Universiteit, de Universiteit van Utrecht, de Rijksuniversiteit van Groningen en het Parlementair Documentatie Centrum van de Universiteit Leiden. De eindredactie voerden Aalt Willem Heringa en Jan Schinkelshoek. Voor meer informatie: De stembus.


Tussen geschiktheid en grondrecht

F. de Beaufort, P.A.J. van den Berg, et al., Tussen geschiktheid en grondrecht. De ontwikkeling van het Nederlandse kiesrecht vanaf 1795, Amsterdam 2017.

Tussen 1917 (mannen) en 1919 (vrouwen) kregen bijna alle burgers in Nederland het recht om hun stem uit te brengen. Die mijlpaal had een lange voorgeschiedenis. In Nederland vonden al in 1795 de eerste verkiezingen plaats voor een nationale volksvertegenwoordiging. Sindsdien werden discussies gevoerd over de vraag wie er mocht kiezen, en waarom. Was het kiesrecht een bevoegdheid die door de staat aan een deel van de burgers werd gegeven om zo een volksvertegenwoordiging te kiezen? Of was het een grondrecht naast andere grondrechten als de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van meningsuiting? Deze vragen leidden soms tot heftige debatten.

Ook na de invoering van het algemeen kiesrecht in de periode 1917-1919 verstomde het debat niet. Moesten buitenlanders woonachtig in Nederland kiesrecht krijgen? Hoe laag moest de leeftijdsgrens zijn en wie mocht er uitgesloten worden van dat kiesrecht?


Alle stemmen tellen!

R. B. Andeweg, M. Leyenaar, Alle stemmen tellen! Een eeuw algemeen kiesrecht, Amsterdam 2018.

Het is een eeuw geleden dat in Nederland alle burgers het recht kregen om hun stem uit te brengen en om zelf gekozen te worden, een mijlpaal om bij stil te staan. In Alle stemmen tellen! brengen een twintigtal vooraanstaande wetenschappers de oorzaken, gevolgen en vooruitzichten van het algemeen kiesrecht in beeld. Voor meer informatie over het boek klik hier.


Leidschrift

Hoewel de invoering van het algemeen kiesrecht een eeuw geleden plaatsvond, staat de politieke inbreng van ‘het volk’ vandaag de dag nog steeds ter discussie. Zorgen over lage opkomsten bij verkiezingen en twijfels over het herinvoeren van de opkomstplicht komen bij iedere verkiezing opnieuw aan het licht. Zowel voorstanders van directe democratie als tegenstanders van de vele referenda en van verkiezingen in het algemeen laten van zich horen.

In dit themanummer zal Leidschrift ingaan op de ontstaansgeschiedenis van het voor velen vanzelfsprekend geworden kiesrecht.  Niet alleen de aanloop naar de gebeurtenissen van 1917 en 1919 staat centraal, maar ook vragen als: waarom zien we kiesrecht als ideaal? Waarom is het zo belangrijk? En waarom is het symbool gaan staan voor democratie? Professor Henk te Velde leidt het onderwerp in door zich te richten op de relatie tussen democratie en kiesrecht en de historisering van beide onderwerpen. Niet alleen wordt er in dit nummer een plek geboden aan de historici van de toekomst, maar ook aan de toekomst van kiesrecht en democratie.

Kijk voor een overzicht van alle artikelen op de website van Leidschrift.


Nog meer

R.B. Andeweg en M. Leyenaar, Alle stemmen tellen! Een eeuw algemeen kiesrecht, Amsterdam 2017.

F. de Beaufort, P. van den Berg et al., Tussen geschiktheid en grondrecht. De ontwikkeling van het Nederlandse kiesrecht vanaf 1795, Amsterdam 2017.

S. van Bijsterveld en H. van de Streek (red.), Wat komen jullie hier doen? Vrouwenkiesrecht tussen geloof, politiek en samenleving, 1883-2018, Nijmegen 2018.

M. Borkus, T. den Hartog et al., Vrouwenstemmen. 100 jaar vrouwenbelangen, 75 jaar vrouwenkiesrecht, Zutphen 1994.

R. de Jong, Van standspolitiek naar partijloyaliteit. Verkiezingen voor de Tweede Kamer 1848-1887, Hilversum 1999.

R. de Jong, H. van der Kolk en G. Voerman, Verkiezingen op de kaart 1848-2010. Tweede Kamerverkiezingen vanuit geografisch perspectief, Utrecht 2011.

Kiesrecht en democratie, De Moderne Tijd, 1 (2017) 3-4, Hilversum 2017.

G. van Klinken, Actieve burgers. Nederlanders en hun politieke partijen 1870-1918, Amsterdam 2003.

M.H. Klijnsma, Om de democratie. De geschiedenis van de Vrijzinnig-Democratische Bond, 1901-1946, Amsterdam 2008.

T. van der Meer, S. van Schuppen en S. Veen, De SDAP en de kiesrechtstrijd. De ontwikkeling van de Nederlandse sociaal-democratie 1894-1913, Amsterdam 1981.

G. Taal, Liberalen en Radicalen in Nederland, 1872-1901, Den Haag 1980.