Het gouden ticket van Willy Wonka

Portretfoto van Shailoh Phillips

| Foto: Paul Voorham

Hoe is het om voor het eerst te stemmen? Kunstenaar en onderzoeker Shailoh Phillips uit Amsterdam is sinds 2006 Nederlander. Zij vertelt over haar stemervaring. ‘Pas op het moment dat ik ging stemmen dacht ik: ik tel hier ook mee.’

Shailoh: ‘De eerste keer dat ik stemde was in november 2006. Pas een paar weken daarvoor was ik Nederlander geworden. Er waren vervroegde verkiezingen door de val van Balkenende II. Ik was toen 26 en woonde toen al ruim tien jaar in Nederland. Maar omdat ik als Amerikaanse hier niet mocht stemmen, had ik me nooit eerder verdiept in alle partijen en standpunten. Ik vond het heel ingewikkeld! Zoveel partijen! Ik ging allemaal kieswijzers doen over onderwerpen waar ik weinig van wist. Door het kiezen ging ik pas goed nadenken over hoe het land in elkaar steekt en hoe ik over dingen denk. En pas op het moment dat ik ging stemmen dacht ik: ik hoor hier ook bij. Mijn stem telt ook. Dit is mijn thuis, mijn land, ik mag meebeslissen.

Winkelwagentje

Ik weet ook nog precies hoe het ging. Ik kreeg voor het eerst een nieuw soort envelop die ik nooit eerder had gekregen. Het voelde een beetje als het gouden toegangskaartje van Willy Wonka. Een brief met een glimmende zegel, mijn naam erop. Alsof ik zelf was uitverkoren, of een diploma kreeg. Die brief heeft weken op de koelkast gehangen aan een magneetje. Het stemmen zelf vond ik ook fantastisch. Er bleken in de buurt allemaal hokjes te zijn waar ik heen mocht, op plekken waar ik anders nooit kwam: de dansschool, het bejaardenhuis, een kinderopvang.

Ik had uitgezocht waar ik op wilde stemmen, maar ik had nog nooit zo’n groot biljet gezien. Uitvouwen, namen zoeken, zoeken. Met zo’n dik potlood inkleuren. Ik was vooral bezig met: ‘doe ik het wel goed?’ Ik had hetzelfde gevoel als toen ik voor het eerst een winkelwagentje in Nederland moest loshalen. Daar moet een muntje in, maar je moet maar net weten welke munt en hoe dat werkt. Voordat ik het aandurfde heb ik wel tien minuten aan de zijlijn staan kijken. En dan dat biljet in een enorme vuilniscontainer, en dat was het dan…

Recht van spreken

Stemmen is belangrijk voor mij, omdat ik dan kan laten horen wat ik vind van belangrijke zaken: belastingen, milieu, de multiculturele samenleving. We hebben in een democratie niet zoveel momenten dat je invloed hebt op het grote politieke systeem. Je beslist uiteraard ook mee via wat je koopt en hoe je leeft met andere mensen. Maar als het gaat over grote kwesties heb je maar een keer in de zoveel tijd de kans om je stem te laten horen.

En we hebben wat mij betreft echt nog wel stappen te zetten in Nederland. We zijn honderd jaar verder sinds de invoering van kiesrecht voor iedereen, maar de Tweede Kamer is nog geen afspiegeling van de samenleving.  Er zijn zoveel verschillende mensen in Nederland, juist daarom wil ik hier ook graag bij horen. Maar die diversiteit zie ik nog te weinig terug in de politiek. Een man kan mij in principe ook prima vertegenwoordigen. Maar zolang de afspiegeling niet klopt, stem ik liever op een vrouw. 

En het gaat niet alleen over gender. Het gaat over klasse, over seksuele oriëntatie, culturele achtergrond, huidskleur, geloof. Er leeft in Nederland een hardnekkig idee dat mensen die van oudsher hier vandaan komen meer recht van spreken hebben. In het systeem dat we hebben afgesproken, de democratie, klopt dat niet. Wij hebben allemaal evenveel recht van spreken, zolang je een burger bent. Iedereen is verantwoordelijk voor een inclusieve samenleving.

Kom uit je bubbel

Daarom heb ik de afgelopen verkiezingen iets nieuws gedaan. Ik ben vóór de verkiezingen de straat opgegaan om met jongeren te spreken, samen met anderen van de Feminist Club Amsterdam. Het idee was: Kom uit je bubbel. Spreek met mensen die je niet kent over stemmen. Wat kies je? Waarom? Als je stemt op die partij, is dat dan écht in jouw belang? We waren niet bezig met campagne voeren voor een bepaalde partij, maar wilden gewoon in gesprek met andere kiezers. We hebben vooral gepraat met jongere mensen tussen 18 en 25 die wel stemrecht hebben maar geen idee hebben of ze gaan stemmen en wat dan. Fascinerend. In Amsterdam Zuid-Oost, in Nieuw-Vennep, in Rotterdam op verschillende plekken. De meeste jongeren die we spraken waren niet van plan om te stemmen. De reden: ‘het gaat niet over mij.’

Ik maak mij zorgen dat veel jongere mensen, vooral met een migratieachtergrond, hun weg niet kunnen vinden in het kiesstelsel. Om te kunnen stemmen moet je heel veel huiswerk doen. Als ik zelf iets zou mogen veranderen aan hoe we kiezen, zou ik sommige dingen misschien toegankelijker maken. De taal waarin er over standpunten gesproken wordt, bijvoorbeeld. Die is nu veel te ingewikkeld. En ik ben wel benieuwd wat er zou gebeuren als je de optie zou geven om een stemwijzer te koppelen aan het stemmen zelf. Gewoon in het stemhokje. Of een inburgeringscursus voor iedereen! Je kan makkelijk zeggen: je moet je informeren. Maar als ik kijk naar wat ik als hoogopgeleide, volwassen witte vrouw heb moeten doen om het te kunnen snappen, denk ik dat het veel gevraagd is.

Feestje

Stemmen zie ik als een voorrecht. Het is pas 100 jaar geleden dat vrouwen niet konden stemmen. Ik mag pas vanaf mijn 26e in Nederland stemmen. Ik denk dat we er soms te makkelijk over doen. Een democratie is nooit af, het werkt pas als mensen mee blijven denken. Ik vind het bijzonder dat we een systeem hebben in Nederland waar je iets te kiezen hebt. Maar het is pas een feestje als het feestje voor iedereen is.’

Shailohs stemtip: Zorg dat je andere kiezers spreekt! Vooral jongeren en kiezers die op een totaal andere partij gaan stemmen dan jij. Democratie begint bij een goed gesprek.