Waarom stemmen we met een rood potlood?

Beeld bij waarom stemmen we met een rood potlood?

De leukste cijfers en weetjes op een rij over kiezen en verkiezingen.

1. Hoeveel landelijke politieke partijen zijn er in Nederland eigenlijk geweest?

Als je alle partijen en splinterpartijen meetelt, zijn er in Nederland sinds de nieuwe Grondwet van Thorbecke 325 politieke partijen landelijk actief geweest, van de Anti Werkloosheid Partij (AWP) en de Algemene Welvaartspartij (ook AWP) tot het fascistische Zwart Front. Van die 325 partijen zijn er 221 inmiddels officieel opgeheven. In de Tweede Kamer zijn anno 2018 13 landelijke partijen vertegenwoordigd. De complete lijst van politieke partijen is te vinden op de site van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen:

2. Welke politieke partijen die in 1922 in het parlement kwamen bestaan nu nog steeds?

Er is maar één partij die het zo lang heeft volgehouden. Van de twaalf partijen die in 1922 in de Tweede Kamer kwamen, bestaat alleen de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) nog. Die partij haalde in 1922 voor het eerst één zetel. Andere partijen in het parlement waren bijvoorbeeld de RK, ARP, CHU, SDAP, VDB, CPH: allemaal partijen die later werden opgeheven of opgingen in andere partijen.

3. Hoeveel Tweede Kamerverkiezingen zijn er geweest sinds de invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen?

Dat zijn er 27 geweest. De eerste was op 5 juli 1922. De laatste was op 15 maart 2017. Gemiddeld is dat dus 1 verkiezing per 3,5 jaar. Tussen 1937 en 1946 waren er vanwege de Duitse bezetting van Nederland geen verkiezingen.

4. Hoeveel stemmen zijn er in totaal uitgebracht in Tweede Kamerverkiezingen sinds 1922, sinds mannen én vrouwen mogen stemmen?

Als je alle uitgebrachte stemmen bij elkaar optelt van die 27 Tweede Kamerverkiezingen, kom je op een totaal van 192.361.485 uitgebrachte stemmen. Dat is inclusief blanco en ongeldige stemmen.

5. Hoeveel mannen en vrouwen stemden er in totaal in 1922, de eerste verkiezing sinds de invoering van het algemeen kiesrecht?

Dat waren er 2.929.569. Oftewel: 88,8% van het aantal kiesgerechtigden.
Nederland had in 1922 bijna 7 miljoen inwoners.

6. Hoeveel mannen en vrouwen stemden er in 2017?

Heel wat meer dan in 1922: namelijk 10.610.871. Dat is inclusief iedereen die een ongeldige en blanco stem uitbracht. Dat was 81,9% van het aantal kiesgerechtigden.
Nederland had in 2017 net iets meer dan 17 miljoen inwoners.

7. Waarom stemmen we met een rood potlood?

Omdat stemmentellers in juli 1918 gek werden van het zwarte stipje. Na die verkiezingen, toen voor het eerst alle Nederlandse mannen mochten stemmen, zochten zij zich op de zwart-witte stembiljetten suf naar het zwarte stipje. In november 1918 besloot het centraal stembureau kiezers het stipje voortaan rood te laten maken. De nieuwe kleur geldt sinds de verkiezingen van 1922.

8. Hoeveel rode potloden werden er tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 gebruikt?

45.000. Per stembureau gemiddeld 5 potloden. Leverancier van de rode potloden is sinds 1948 Bruynzeel, onderdeel van Royal Talens. De potloden zijn zeskantig, dubbel verlijmd en hebben een extra dikke kern: 5 mm. Ze zijn zo dik zodat ze niet snel breken en omdat ze via een gat in de achterkant aan de ketting komen te liggen. Zo kan niemand het potlood na het stemmen meenemen. Na de verkiezingen worden de potloden bewaard voor de volgende verkiezingen.

9. Welke partij boekte de grootste winst ooit bij een Tweede Kamerverkiezing?

Dat was de Lijst Pim Fortuyn (LPF) tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 15 mei 2002. Uit het niets haalde die partij, van wie de naamgever negen dagen eerder was vermoord, 26 zetels.

10. Welke partij had het grootste verlies ooit bij een Tweede Kamerverkiezing?

Dat was onlangs. Tijdens de verkiezingen van 15 maart 2017 verloor de Partij van de Arbeid (PvdA) 29 zetels. In 2003 had deze partij de op één na grootste zetelwinst ooit: 19.

11. Wanneer telde de Tweede Kamer het hoogste aantal vrouwen?

Dat was na de verkiezingen van 2010. Toen kwamen er 64 vrouwen in de Tweede Kamer, oftewel 42,7% van het totaal aantal Kamerleden (150). In 1918, toen er nog honderd Kamerleden waren, was het percentage vrouwen 1.

12. Waarom stemmen we nog steeds met een potlood?

Eigenlijk moet je vragen: waarom stemmen we wéér met een potlood? Het leek er namelijk lange tijd op dat die zou verdwijnen. In 1994 stemde ongeveer de helft van de kiezers op een computer. Maar in 2007 kwam het potlood weer terug, want het bleek mogelijk de stemcomputers af te luisteren. Als er een nieuwe stemcomputer komt, wordt dit waarschijnlijk een soort printer die de stem direct uitprint, om fraude te voorkomen.

13. Hoeveel kosten Tweede Kamerverkiezingen eigenlijk?

Ongeveer 4 euro per Nederlander die mag stemmen. Oftewel: ongeveer 50 miljoen euro. Dat is inclusief de rode potloden, stembiljetten, salarissen van betrokken ambtenaren en de verhuizing van politici na de verkiezingen.  

14. Wat is het percentage kiesgerechtigden door de jaren heen?

1848

1,8%

1879

3%

1883

3%

1888

6,6%

1894

6,2%

1897

11,6%

1913

15,6%

1918

22,9%

1922

46,3%

1948

55,9%

1972

67,2%

1982

71,5%

1986

73,8%

2017

74,9%